PLM Sistemleri

Onur Kılıça,d, Alican Yılmazc , Prof.Dr.Semih Ötleşa,b aEge Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi Anabilim Dalı bEge Üniversitesi, Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (PLM) Mükemmeliyet Merkezi cAraç Entegrasyon Müdürü, BMC Otomotiv Sanayi ve Tic. A.Ş. d PLM/SLM Danışmanı, İnformatik Innovation Bilişim A.Ş.

13:29:32 | 2022-11-23
Prof.Dr.Semih Ötleş
Prof.Dr.Semih Ötleş       karabayhatice@hotmail.com

PLM Sistemlerinde Servis ve Dokümantasyon Yönetimi

ÖZET

Ürünlerin karmaşık yapılarının gittikçe arttığı, pazar rekabet koşullarının gittikçe ağırlaştığı günümüzde PLM sistemlerinin önemi firmalar tarafından her geçen gün anlaşılmakta, kullanımı gittikçe yaygınlaşmaktadır. Ürün geliştirme tarafında PLM sistemlerinin sağladığı faydalar, kullanımının gittikçe artmasıyla rekabette ayrıştırıcı bir unsur olarak sayılmaktan gün geçtikçe uzaklaşmaktadır. Bu rekabetçi ortamda müşteri talepleri de kaliteli ve yenilikçi ürünlerin yanı sıra satış sonrası servis alanında da giderek artmaktadır. Fakat servis süreçleri genellikle PLM projelerin en son aşama olarak devreye alınmaktadır. Bu görüş servis süreçlerinin ilk entegrasyon aşamalarında göz önünde bulundurulmamasına ve daha sonradan yapılan çalışmalarda istenen verimin alınamamasına sebep olmaktadır. Bu makalenin amacı servis süreçlerinin tasarım ve üretim süreçleri ile paralel olarak PLM sistemlerine nasıl entegre edileceği anlatılarak, servis ve dokümantasyon yönetiminin PLM projeleri planlarında dikkate alınmasını sağlamaktır. Servis ve dokümantasyon süreçlerini PLM sistemleri içinde entegre bir şekilde yönetebilen firmalar artan müşteri isteklerini daha az maliyetle karşılayarak pazardaki rekabetçi konumlarını pekiştireceklerdir.

ABSTRACT

Nowadays, the importance of PLM systems is being understood by companies and the use of PLM systems is becoming more and more widespread day by day, as the complex structures of products are increasing and market competition conditions are getting heavier. On the product development side, the benefits provided by PLM systems are moving away from being counted as a competitive factor with the widely usage of PLM by most companies.  In this competitive environment, customer demands are also increasing in the field of after-sales services as well as quality and innovative products. However, service processes are usually integrated as the last stage of PLM projects. This vision causes the service processes not to be taken into account in the initial integration stages and the desired efficiency cannot be obtained in later studies. The purpose of this article is to explain how service processes will be integrated into PLM systems in parallel with design and production processes, and to ensure that service and documentation management is taken into account in PLM projects plans. Companies that can manage their service and documentation processes in an integrated manner within PLM systems will strengthen their competitive position in the market by meeting increasing customer demands with less cost.

1.Giriş

 

PLM sistemlerinin kullanımı günümüzde gittikçe yaygınlaşmakla beraber SLM (Service Lifecycle Management) kavramı diğer sistemlere nazaran göz ardı edilmektedir. 4 bölümden oluşan bu makalede giriş bölümünün ardından 2. bölümde önce PLM ve SLM kavramlarının tanımı ve açıklaması yapılmış, bölüm sonuna doğru ise servis yönetiminin bir parçası olan teknik dokümantasyon kavramı açıklanmıştır. 3. Bölümde ise ilk olarak bir servis entegrasyon sürecinin hangi aşamalardan oluştuğu, geleneksel ve önerilen servis yönetim sisteminin neler olduğu konsept olarak açıklanmış ve servis entegrasyonu için bir PLM sisteminde bulunması gereken özellikler belirtilmeye çalışılmıştır. Bölümün ilk yarısında mühendislik datalarının servis içeriklerine dönüştürülmesi detaylandırışmış devam eden kısımda ise dokümantasyon sisteminin kurgulanması için gereken hazırlıklar ve dikkat edilecek hususlar aktarılmaya çalışılmıştır. Son bölümde ise sonuç ve görüşler yer almaktadır.

2.PLM ve SLM Kavramları

 

2.1 Product Lifecycle Management (PLM)

 

Günümüzde ürün verilerini yönetmek gittikçe karmaşıklaşan ve zorlaşan bir hale gelmiştir. Pazar şartlarını karşılamak için ürünlere üzerinde sürekli tekrar tekrar tasarım ve üretim değişiklikleri yapılmaktadır. Ürünlerin parça sayılarının günümüzde çok artması ve globalleşen Dünya’da PLM sistemi ürünlerin fikir aşamasından başlayarak ömrünün sonlanmasına kadar gerçekleşen tüm süreçlerin yönetimini ifade etmektedir.

Ürün yaşam döngüsü bir konsept olarak ortaya çıkmış olsa da günümüz de birçok yazılım araçları ile birlikte bir ürün halini almıştır ve piyasada ticari olarak birçok PLM yazılımı mevcuttur. PLM kavramı 90’larda PDM (Product Data Management) kavramından evrimleşmiştir, fakat PDM kavramı daha dar bir alanda sadece ürün tasarım ve verileri ile ilgilenirken PLM sistemleri bütün ürün verileri, tüm yaşam döngüsü içerisindeki süreçleri ve uygulamaları kapsar.

PLM Sistemleri;

Pazara çıkış süresini kısaltır.

Üretkenliği arttırır.

Ürün kalitesini arttırır.

Yeni ürünlerde maliyetleri azaltır.

Kritik iş süreçlerinin anlaşılmasını kolaylaştırır.

Daha raporlama ve analiz imkanları sunar.

 

 

2.2 Service Lifecycle Management

 

Service Lifecycle Management bir ürünün üretiminden ticari olarak piyasadan kalkana kadar olan tüm süreçlerin yönetilmesi olarak tanımlanabilir. (Yedek parçaların yönetimi, kullanım kılavuzlarının, üretim atölye kitaplarının hazırlanması vb.) Service Lifecycle Management (SLM) kavramı ürün yaşam döngüsü (PLM) sisteminin içerisinde yer alır ve ayrılmaz bir parçasıdır.

Günümüzde işletmeler PLM sistemlerini kurgular ve adapte ederken servis yönetimi genelde arka planda kalmakta, servis süreçleri tasarım ve üretim süreçlerinden kopuk ilerlemektedir.

Geleneksel yaklaşımla kurgulanan sistemlerde tasarımda ve üretimde yapılan değişiklikler servis tarafına geç yansımakta hatta bazen hiç yansıtılmamaktadır. Bu da yedek parça tedarikinde sıkıntılara, pazara çıkış sürelerinin uzamasına üretim sonrası hizmetlerde hatalı parça siparişlerine ve bundan kaynaklı doğan maliyetlere sebep olmaktadır.

Servis süreçlerinin ilk aşamadan itibaren kurgulanması, tasarım ve üretim süreçleri ile beraber paralel olarak ilerlemesi pazara çıkış süresinin azaltılmasına önemli ölçüde katkı sağlarken, aynı şekilde servis süreçlerinin diğer süreçlere entegre bir şekilde kurgulanması, yapılan değişikliklere hızlı adapte olarak servis süreçlerinin güncelliği ve doğruluğunu arttırmakta, bu da servis hizmetlerinin kalitesine yansımaktadır. Hızlı bir servis deneyimi yaşayan müşterilerin marka aidiyetleri artarken, işletmelerin marka bilinirliğinin ve pazar payının artışı kaçınılmazdır.

 

2.3 Teknik Dokümantasyon

 

Teknik Dokümantasyon ürün yaşam süreci boyunca gerekli dokümanların hazırlanması, kullanılması, ilişkilendirilmesi ve baskı süreçlerini ifade eder. Servis süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olan teknik dokümantasyon bir işletmenin neredeyse tüm departmanları arasında kullanılır. Genelde servis Tasarım aşamasındaki spesifikasyon dokümanları, kalite dokümanları; üretim aşamasında atölye el kitapları, operasyon manuelleri ve servis aşamasında kullanılan servis kitapçıkları, parça listeleri ve kullanım kılavuzları bunlara örnek olarak gösterilebilir. Ürünlerin gittikçe karmaşıklaşan yapılara doğru gitmesi, regülasyonların gittikçe sıkılaşması ve dokümantasyonlarda daha talepkâr hale gelmesi, firmaların globalleşerek dış pazarlara açılması dokümantasyon alanında da zorlukları beraberinde getirmiştir. Pazarda rekabetçi ve yenilikçi olmak zorunda olan firmaların sürekli yeni ürün geliştirmesi ve mevcut ürünlerde sürekli iyileştirme yapması da dokümantasyon alanında zorlukları gün geçtikçe arttırmaktadır.

Kullanılan dokümantasyon sistemleri de bu ihtiyaçları karşılık verebilmek için gelişmekte ve modüler yapılara geçiş yapmaktadırlar. Doküman yazım anlayışı “What you see is what you get (WYSIWYG)” (örn. Office Yazılımları) anlayışından çıkıp .XML tabanlı doküman editörlerine doğru evrilmektedir. (örn. Arbortext, Framework, Oxgen). Bu doküman editörlerinin ana amacı XML tabanlı doküman parçacıklarının bir araya getirilerek nihai dokümanın oluşturulması bu sayede tekrar kullanılabilirliğin sağlanması ve doküman oluşturma ve düzenleme sürelerinin kısaltılmasıdır.

.XML tabanlı yazılımlarda dokümanlar herhangi bir görünüm kaygısı göz önünde bulundurmadan sadece veri girişi yaparak hazırlanır. Kurumsal kimliği yansıtan stil dosyası ayrıca oluşturulur ve çıktı alınacak kaynağa göre otomatize edilebilir. Bu şekilde tek bir kaynaktan farklı formatlarda ve farklı sistemlere çıktılar gönderilebilir.

XML tabanlı dokümanlar yönetilirken doküman parça sayısı ve tekrar kullanılabilirliğin getirdiği dokümanlar arasındaki ilişki sayısı manuel olarak yönetilemeyecek fazladır. Bu sebeple XML tabanlı bir yönetim sistemi ihtiyaç olmaktadır. Bu ihtiyacı karşılamaya yönelik olarak doküman yönetim sistemleri ortaya çıkmıştır. Servis yönetiminde önceki bölümlerde bahsedilen paralel yönetimin kurulması, tasarım ve üretim proseslerinin de bu süreçlerle entegre bir şekilde devam edebilmesi için doküman sisteminin ayrı bir sistemde yönetilmemesi, PLM sisteminin içerisinde dahil edilmesi en optimum çözüm olacaktır. PLM sisteminin ilk devreye alınmasında servis süreçlerinin de dahil edilmesi bu sebeple önem kazanmaktadır. PLM sisteminin XML bazlı doküman yönetim süreçlerini de yönetebiliyor olması tüm yaşam döngüsünün baştan sonra paralel bir şekilde işlemesine imkân verecektir.       

3.Servis Entegrasyon Aşamaları

 Bir servis yönetimi PLM sistemi içerisinde devreye alınırken yapılacak olan proje adımları aşağıdaki gibi gösterilebilir.

3.1 Mühendislik Datalarının Servis İçeriğine Dönüştürülmesi

Servis, tasarım ve üretim süreçlerinin entegre bir şekilde çalışabilmesi için servis süreçlerinde kullanılacak olan kaynaklar PLM sistemi içerisindeki mühendislik datalarından ilişkili bir şekilde oluşturulmalıdır. Bu ilişkinin kurulabilmesi için ilk aşama olarak mühendislik veya üretim BOM’u (Bill of Materials) üzerinden servis BOM’u oluşturulmalı daha sonra bu servis BOM’u üzerinden gerekli parça listeleri oluşturulmalı son olarak da servis sistemin kullanılacak olan görseller (illüstrasyonlar, resimler) sistem içerisinde oluşturulmuş parça listelerinden türetilmelidir. Bu aşamalar makalenin devamında detaylandırılacaktır.

  

            3.1.1 BOM Transformasyonu

BOM (Bill Of Materials) bir ürünün içerdiği bütün kalemleri ağaç şeklinde tek bir yapı altında gösterilmesi olarak tanımlanabilir. Bir ürünün ağacı o ağacı oluşturan kişinin veya ekibin amaçlarına uygun olarak hazırlanır. Bu sebeple bir ürünün yapısı birden çok ürün ağacı ile temsil edilebilir. Örneğin tasarım aşamasında kullanılan ürün ağacı genellikle kullanılan tasarım programındaki montaj yapısına çok benzer bir şekilde oluşturulur ve tasarıma yöneliktir. Bu ağaçlar Mühendislik BOM’u (Engineering BOM-EBOM) olarak adlandırılırlar. Öte yandan üretim için oluşturulmuş bir ürün ağacı tasarım kalemlerinin yanı sıra üretimde kullanılacak olan kalemleri de içerir, bazı kalemleri ise üretim ile alakası yoksa içermeyebilir. Üretim ürün ağaçları genel olarak Manufacturing BOM (MBOM) olarak adlandırılır. E-BOM ve M-BOM arasında bu sebeple farklar bulunur.

Bir ürünü servis yaklaşımıyla ele aldığımızda da servis yönetiminin gerektirdiği şekilde bir ürün ağacı oluşturmamız gerekir. Servis Ürün Ağaçları (Service BOM-SBOM) olarak adlandırılırlar. Servis ürün ağaçları E-BOM veya M-BOM dan türetilebilir. Bu türetme işlemine BOM transformasyonu işlemi denir. S-BOM transformasyonu yapılırken kalemlerin servis edilebilirliği ön plana çıkmaktadır. Tasarım aşamasında birçok alt kalemden oluşan bir montaj servis edileceği zaman tek bir kit olarak sunulabilir veya dışardan temin edilen parçalar S-BOM’a dahil edilebilir. Transformasyon yapılacak BOM oluşturulduktan sonra tasarım veya üretimle paralel olacak şekilde S-BOM transformasyonu yapılarak servis süreçleri başlatılabilir.

Bu transformasyon PLM sistemi içerisinde ilişkili bir şekilde gerçekleştirilir. Kaynak BOM’larda yapılan değişikliklerin hızlı ve otomatik bir şekilde Servis BOM’larına yansıtılması gerekir. Bu sebeple PLM sistemi içerisindeki onay ve değişiklik süreçleri tasarlanırken servis aşaması da değerlendirmeye alınmalı ve süreçlere dahil edilmelidir.

Transformasyon süreci gerçekleştirildikten sonra oluşan S-BOM üzerinden parça listelerinin ve görsellerin oluşturulması aşamasına geçilir.

             3.1.2 Parça Listelerinin Hazırlanması

Parça listeleri bir servis yapısının kilit elemanlarından biridir. Parça listeleri servis destek ve sipariş sistemlerinde, dokümantasyonlarda ve görselleştirme aşamasında veri kaynağı olarak kullanılır. Parça listeleri kısaca bir sistemde veya alt sistemde kullanılan parça sayısını, parça kodlarını ve isimlerini gösteren tablolardır. Bu tablolar PLM sistemi içerisinde entegre bir şekilde çalışmalıdır. Servis sürecini baştan sona destekleyen bir PLM sisteminde parça listeleri oluşturulan S-BOM üzerinden türetilir ve beslendiği S-BOM üzerindeki değişiklikler hızlı bir şekilde parça listelerine yansıtılabilir. Oluşturulan parça listelerinin elektronik servis kataloglarına bağlı olması PLM sistemi içerisinde anlık tasarım değişiminin hızlı bir şekilde S-BOM’a aktarılması ve oradan da parça listeleri aracılığı ile katalog ve sipariş sistemine aktarılması baştan sona entegre bir servis zincirinin oluşturulması için gereklidir.  

             3.1.3 Görsellerin Oluşturulması

 Ürün kataloglarında, kullanım kılavuzları ve diğer dokümanlarda ayrıca elektronik servis kataloglarında kullanılacak görseller yine PLM sistemi içerisindeki tasarım datalarından ilişkili bir şekilde oluşturulmalıdır. Günümüzde birçok illüstrasyon yazılımı bu tarz görselleri hazırlamak için kullanılmaktadır. Kullanılacak olan yazılımın seçiminde PLM sistemi ile birlikte entegre çalışabilmesi önem arz etmektedir. Dokümanlarda kullanılan görsellerin tasarım değişikleri ile birlikte efor sarf edilmeden otomatik olarak güncellenmesi için bu entegrasyona ihtiyaç duyulmaktadır. Bu yazılımlarla oluşturulan görseller yine PLM sistemi içerisinde yönetilmeli ve hangi ürüne ait bir görsel olduğu bilgisi sistem içerisinde yönetilmelidir. Oluşturulan görseller eğer XML tabanlı bir sistem ile kullanılacaksa görsel boyutları çıkış kaynağına göre değişeceğinden her boyutta en iyi performansı alabilmek için vektörel görsel kaynakları kullanmak tavsiye edilmektedir.

             3.2 Dokümantasyon Sistemi Hazırlığı

Başarılı bir servis sistemi entegrasyonu için mühendislik datalarının servis içeriğine dönüştürülmesine paralel olarak doküman yönetiminde kullanılacak sistemin altyapısının da hazırlanması gerekir. XML tabanlı bir dokümantasyon sisteminde dokümanların nasıl yönetileceğine proje başlangıcında karar verilmeli ve buna göre bir doküman ve ürün hiyerarşisi oluşturulmalıdır. Sonrasında ise dokümantasyonda kullanılacak diller ve çeviri yönetiminin nasıl yapılacağı kararlaştırılmalıdır.  

             3.2.1 Doküman ve Ürün Hiyerarşisinin Belirlenmesi

 Dokümantasyon yönetiminin bu aşamasında .XML tabanlı doküman parçacıklarının hangi seviyelerde parçalara ayrılacağı kararlaştırılmalıdır. XML bölümleri ne gereksiz yönetim zorluğu yaratacak kadar küçük parçalara ayrılmalı ne de tekrar kullanılabilirliği baltalayacak kadar büyük parçalara ayrılmalıdır. Hali hazırda işletme içerisinde kullanılan eski dokümanlar incelenerek daha önce tekrar etmiş bölümler belirlenmeli ve en uygun en küçük alt birim tespit edilmelidir.

XML elemanları tespit edildikten sonra dokümanlar için de ürün hiyerarşisine paralel olarak bir hiyerarşi, sistem içerisinde kurulmalı ve bilgi kaynağı olarak bu yapı kullanılmalıdır. Teknik yazarlar bu ana doküman ağacını kullanarak istedikleri doküman parçalarına hızlı bir şekilde ulaşmalı ve yeni oluşturacakları dokümanlarda kaynak olarak kullanmalılardır. Kullanılacak PLM sistemi ana doküman ağacı oluşturulmasını destekleyebilir bir yapıda olmalıdır.  

             3.2.1 Dil ve Çeviri Yönetimi

 Dokümantasyon yönetimi kurgulanırken sistemde kullanılacak dillerin tespit edilmesi önem taşımaktadır. Günümüzde birçok firma ürünlerini birden çok ülkeye ihraç etmekte ve dokümantasyonunu da ihraç ülkesine göre düzenlemek zorunda kalmaktadır. Dokümantasyon yönetiminde bir veya birden fazla kaynak dil seçilebilir. Şirketin dokümantasyon ekibinin yerel dili eğer uluslararası bir ekip ile çalışılıyorsa ekipte kaynak dil olarak kullanılacak diller tespit edilmeli ve PLM sistemine bu diller tanıtılmalıdır. Kullanılan sistemin birden çok kaynak dili, farklı alfabeleri (Kiril, Arap,Latin vb.) ve birden çok yazım yönünü (soldan sağa, sağdan sola) desteklemesi gerekmektedir.

Dil tanımları yapıldıktan sonra çevirilerin de sistem içerisinde kurgulanması gerekir. Çeviri yapılacak dil çiftleri, iki dil arasında çeviri için pivot bir dil kullanılacaksa (Örneğin Türkçe-Çince için Türkçeden-İngilizceye sonrasında İngilizceden-Çinceye) bu geçişler tanımlanmalıdır. Elbette ki PLM sisteminin çeviri destekleyecek yapıda olması gerekir. 

             3.3 Servis Ürün Ağaçları ve Dokümantasyon İlişkisi

 Mühendislik datalarının servis içeriğine dönüştürülmesi ve dokümantasyon sisteminin hazırlanmasından sonra bu iki kaynak birleştirilerek entegre tek bir sistem ortaya çıkarılır. Servis BOM’larından oluşturulmuş parça listeleri, parça katalog dokümanlarının içerisinde, yine parça listelerinden oluşturulmuş illüstrasyonlar da diğer dokümanlarda kullanılır. Online servis katalog ve yedek parça sistemlerine hem ürün ağacı bilgileri hem de dokümanlar aktarılır. Tasarım üzerinde yapılan değişiklikler servis ürün ağaçlarına oradan parça listelerine, parça listeleri üzerinden görsellere ve en son olarak da dokümanlara aktarılır. Güncelleme bütün servis paydaşlarına doğru ve hızlı bir şekilde aktarılmış olur.

4.Sonuç

Bu makalede ilk önce Ürün Yaşam Döngüsü (PLM) ve Servis Yaşam Döngüsü (SLM) kavramları tanıtılarak bir PLM sisteminde servis süreçlerinin nasıl ele alınması gerektiği, kullanılacak yöntemler ve entegrasyon aşamasında PLM sisteminin, servis süreçlerini desteklemesi gereken noktalar belirtilmeye çalışılmıştır.

 

Sonuç olarak servis süreçleri PLM kavramının bir parçası olup, başarılı bir PLM entegrasyon projesi için PLM süreçlerinin ilk aşamalarında değerlendirilmeye alınıp, kullanılacak araçların, süreçlerin seçimi ve konfigürasyonları bu bilinçle yapılmalıdır. Servis süreçlerini tüm yaşam döngüsüne entegre etmekte rakiplerinden geride kalan firmaların günümüzün global piyasa şartlarında rekabet avantajlarını sürdürebilmeleri gittikçe zorlaşmaktadır.    




ETİKET :   semih-otles-plm-sistem

Tümü