Sanayide Dijitalizasyon

Özge Ötleş* - Onur Ötleş** - Prof. Dr. Semih Ötleş*** * Yaşar Üniversitesi, Endüstri Mühendisliği Bölümü/Bilgisayar Mühendisliği Bölümü ** UNIVERA Bilgisayar Sistemleri Sanayi ve Tic. A.Ş., Bakım Ekibi Süreç Sorumlusu *** Ege Üniversitesi, PLM Mükemmeliyet Merkezi

13:29:32 | 2021-04-01
Prof.Dr.Semih Ötleş
Prof.Dr.Semih Ötleş       karabayhatice@hotmail.com

  • Giriş

    Günümüzde sanayinin ve teknolojinin gelişmesiyle hayatımıza yeni kavramlar girmektedir. Bunlardan biri olan ve son günlerde sıkça duyulmaya başlanan “dijitalizasyon (dijital dönüşüm)” kavramı, hayatın birçok alanını etkileyen bir değişimdir. Fakat buhar makinesinin kullanımı gibi olaylarla meydana gelen değişimden farklı olarak dijitalizasyon, bireylerin günlük hayatında çok önemli bir yere sahip olan teknolojik bir gelişme olduğu için sanayinin yanı sıra sosyal hayatı da fazlasıyla etkileyen bir dönüşümdür [10].

    Dijitalizasyon kelimesini incelemeden önce, bu kelimeyle çok karıştırılan “dijitalize olmak” kavramını irdelemek gerekmektedir [4]. İş süreçlerinin analogdan dijital bir forma aktarılması “dijitalize olmak” kavramıyla ifade edilirken, dijitalizasyon; “yeni gelir yaratmak, değer yaratacak fırsatları ortaya çıkartmak için iş modellerinin dijital teknolojiler kullanılarak dönüştürülmesi, dijital işe geçişin bir aşamasıdır.” [11]. Başka bir tanımlama ise dijitalizasyonu, “dijital teknolojilerin iş hayatına ve günlük hayata entegrasyonu ile iş modellerinin ve yaşam tarzlarının değiştirilmesi ve yeniden yaratılması” şeklinde açıklamaktadır.

    Dijitalizasyon, temel olarak tam anlamıyla teknoloji temelli hale gelecek yeni bir yaşam kurmayı amaçlamaktadır. Bunu başarmak için analog veriyi dijital hale büründürüp sayısal hale getirmiş olur [3]. Dijitalizasyon için en iyi açıklama bir konferansta şu şekilde yapılmıştır: “Oyunun kuralları değil, kendisi değişti.”  [2].  

     1. Endüstri Gelişimi ve Dijitalizasyon

    Geçmişe bir göz atıldığında, insanlığın sürekli kendini geliştirmeye ve evrimleştirmeye devam ettiğini görebiliriz. İnsanların gelişmesiyle ortaya çıkan sanayi, endüstri gibi kavramlar da gelişip evrimleşmiştir. Endüstri için temel taş kabul edilen tarih noktaları “endüstri devrimleri” olarak adlandırılmıştır.

     

    Kısaca endüstri devrimleri incelenirse:

    Birinci Endüstri Devrimi (Endüstri 1.0); 1760 ile 1830 yılları arasını etkileyen bu devrimin ana odağı üretimin makineleşmesidir. Buhar makinesinin icadıyla ortaya çıkan bu dönemde odun yerine maden kömürü ve buhar kullanılmıştır. Meydana gelen bu değişimler, üretimin fabrikaya taşınmasına sebep olmuştur [8].

    İkinci Endüstri Devrimi (Endüstri 2.0); 19. Yüzyılın sonundan 20. Yüzyılın başına kadarki dönemi kapsamaktadır. Bu dönemde seri üretim kavramı ortaya çıkmıştır, bu şekilde üretim standartlaştırılmış ve daha fazla sayıda tüketiciye sunulmuştur. Seri imalat mantığını, en iyi şekilde 1903 yılında Henry Ford kurmuştur ve bu seri imalat mantığıyla otomobiller üretilmeye başlanmıştır [12].

    Üçüncü Endüstri Devrimi (Endüstri 3.0); 1970’li yıllarda başlayan bir dönemdir. Dönemin kilit taşının programlanabilir mantık devreleri ve otomasyon olduğu görülür. Kaynakların tükenme tehlikesine karşın bu dönemde, rüzgar, güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına yönlenilmiştir [8].

    Dördüncü Endüstri Devrimi (Endüstri 4.0); ilk olarak 2011 yılında Almanya Hannover Fuarı’nda kullanılan bir ifadedir. Kısaca açıklarsak, bu devrim ile üretim zincirindeki (tedarikçiler, taşıyıcılar, ürünler vb.) her şey dijital olarak bağlanmaktadır [9]. Endüstri 4.0’ın ana kavramları: dijitalizasyon, yapay zekâ, üç boyutlu yazıcılar, bulut bilişim ve robotik teknoloji olarak bilinmektedir.

    Üretimin makineleşmesi, serileşmesi ve otomasyonu sağlandıktan sonra Endüstri 4.0 ile üretimin dijitalizasyonundan konuşulmaya başlanıyor. Birbirine bağlı süreçlerin iletişim halinde olduğu, internet üzerinden iletişim kuran nesnelerin veri toplayıp üretim sürecini tamamen değiştirdiği, makinelerin insanlarla etkileşimini öne çıkaran bu yeni dönem, kendi kendini düzenleyebilen otonom üretim sistemlerinin gelişmesine ortam sağlamaktadır [12].

          Endüstri 4.0 ile adından çokça söz ettiren “üretimin dijitalizasyonu” kavramı, üretim süreçlerinin ve iş modellerinin değişmesine sebep olacaktır. Dijital sanayileşmeden sonra işleyiş şu şekilde olacaktır; Sanayi 4.0 ile üretim süreçlerinin tamamı, seri üretimden önce, ilk etapta planlanıp sanal bir üretim programı planı aracılığıyla sağlanacaktır. Tüm adımlar, öncelikle sanal olarak doğrulanacak sonrasında fiziksel üretim tamamlanacaktır [16].

    Dijitalizasyon daha önceki dönemlerde görülen fiziki ve sanayi odaklı üretimin aksine, daha çok bilgi paylaşımına ve iş birliğine dayanan, teknoloji merkezli yüksek katma değer üretmeyi hedefleyen bir yapıya sahiptir [1].

     

    2. Dijitalizasyonun Sağladıkları ve Önündeki Engeller

     

    2.1         Dijitalizasyonun Sağladıkları

    Dijitalizasyon, gündelik hayattan sanayiye her alanda adından söz ettirmektedir. Dijitalizasyonun sağladığı olumlu, olumsuz birçok yenilik vardır:

    “Dijitalleştirilmiş çalışma imkanları sonsuzdur ve pazar sınırsızdır.” [5].

     

    -          Dijitalizasyon ile depolama şekli değişerek fiziksel formdan dijital forma geçirildi. Bu sayede bilgi kaybının önüne geçildi.

     

    -          Aynı sebepten dijitalizasyon bilginin kopyalanıp çoğaltılmasını da kolay bir hale getirdi.

     

    -          İşletme içi iletişimi arttırdı. Belge aktarımını kolaylaştırdı. İşletmeler hızlı bir şekilde, online olarak e-fatura gönderip almaya başladı. Mutabakatlar yine dijital programlar üzerinden yapılır oldu.

     

    -          Verilerin bu kadar kolay derlenip iletilebilmesi zamandan tasarruf edilmesini sağladı.

     

    -          Çalışanların dikkatinin fiziksel dökümanlarla dağılmaması, verimliliğin arttırılmasına sebep oldu.

     

    -          Şirketlerin yeni ve hızla gelişen teknolojinin olanaklarını kullanmalarına imkan vererek stratejilerini ve operasyonlarını daha iyi kurgulamalarını sağladı.

     

    -          Tutarlı bir üretim ve yönetim şekli oluşturulmasına yol açarak dışarıdan gelebilecek etmenlerin üretime olumsuz etkisinin kontrol edilebilir hale gelmesini sağladı.

     

    -          Doğru veri yönetimi ve otomasyon ile işletmelerin sürdürülebilirliklerini arttırmalarına imkan verdi.

     

    -          İnsan kaynaklı hataların azaltılmasına öncü oldu.

     

    -          Bütün bu sağladığı imkanlar ile şirketlerin maddi tasarruf yapılabilmesine yol açtı [13], [15], [6].

     

    2.2         Dijitalizasyonun Önündeki Engeller

    Önceki başlıkta detaylıca bahsedildiği üzere dijitalizasyonun sağladığı birçok avantaj vardır; fakat dijitalizasyonu uygulayıp bu avantajlara kavuşmanın önünde birden fazla engel bulunmaktadır.  Bunların başlıcaları etkilerine göre şu şekilde sıralanmaktadır:

    1-      Mevzuatlar

    2-      Dijital teknolojilerin güçlü bir ticari sonucunun ortaya koyulamaması

    3-      Güvenlik sorunları

    4-      Yetkinlik eksikliği

    Dijital teknolojinin gelişimini yavaşlatan diğer unsurlar ise:

    -          Şirkette strateji eksikliği

    -          İç departmanlar arasındaki iletişim eksikliği

    -          Şirketin dijital gelişmelere ayak uyduramaması

    -          Dijital yatırımın geri dönüşünün ölçümünün olmayışı

    -          Dijitalleşmenin gerektireceği kaynakların yaratılamaması

    -          Mevduat [13].