ABD İran Gerilimi

Nükleer Program:  ABD, İran’ın nükleer silah geliştirmesini ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini genişletmesini istiyor.  Bu konu özellikle 2015'te imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA – İran Nükleer Takas) hakkında bilgilendi. ABD daha sıkı denetim ve daha uzun süreli kısıtlamalar talep ediyor.

Balistik Füze Programı:  ABD, İran’ın uzun menzilli balistik füze geliştirmesini ve testlerini sınırlamasını istiyor.

Bölgesel Etki ve Silahlı Gruplar :  ABD, İran’ın Orta Doğu’da destek sağladığı gruplara (Lübnan, Irak, Suriye ve Yemen’deki bazı yapılar) destek azaltmasını talep ediyor. Washington'un bu bölgesel istikrarsızlığın kaynağı olarak görülüyor. Ayrıca ABD İsrail’in güvenliği için bölgedeki silahlı grupları tehdit unsuru olarak kod’luyor.

ABD Vatandaşları ve Tutuklular: Zaman zaman iki ülke arasında tutukluluk takası veya ABD'nin serbest bırakılmasının önemli bir gündem maddesi oluyor.

İnsan Hakları :  ABD yönetimleri, İran’daki insan haklarının dağıtımını da güçlendiriyor ve bu alandaki değişim faaliyetlerini sürdürüyor.

Özetle: ABD'nin İran'dan temel kararlılığı, nükleer silah geliştirmesi, askeri menzili ve bölgesel genişlemeyi azaltması. Tüm bunların dışında görünmeyen ancak dünyanın hepsinin bildiği bir gerçek daha var. İran bir petrol ve doğal gaz ülkesi ve Hürmüz boğazından dünyanın okyanuslarına açılan gemi trafiğini kontrol edebiliyor. ABD bu hegamonyayı kırmak için çaba harcıyor. 

Peki İran ABD'den ne istiyor

İran’ın Amerika Birleşik resimlerinden temel beklentiler birkaç ana başlıkta toplanıyor:

Yaptırımların Kaldırılması: İran’ın en temel talebi, ABD’nin uyguladığı ekonomik yaptırımların başında geliyor.  Özellikle bankacılık, petrol ihracatı ve uluslararası finans sisteminin erişimini kolaylaştırmak istiyor. İran'ın ekonomik yaptırımlarından ciddi şekilde etkilenmiş durumda ve İran’ın para birimi tümen her geçen gün değer yitiriyor.

Nükleer Gizliliğe Dönüş : İran, ABD’nin 2018’de çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) anlaşmasına geri ödemeleri ve anlaşma şartlarına uymasını talep ediyor. Tahran, yükümlülüklerinin ancak yaptırımlarının kaldırılabileceğini söylüyor.

Rejim Güvenliği ve Müdahale Etmeme : İran, ABD’nin rejim rejimi politikasının izlenmesini ve iç işlerine müdahale edilmesini istiyor.

Dondurulmuş Varlıkların Serbest Bırakılması : Yurt dışında kullanılan İran fonlarının serbest bırakılması da önemli bir talep.

 Bölgesel Politikaya Müdahale Edilmemesi : İran, bölgedeki faaliyetlerini “ulusal güvenlik stratejileri” olarak görüyor ve ABD’nin bu bölgedeki baskısını azaltmasını istiyor.

Sonuç itibariyle iki tarafından birbirlerinden beklentileri farklı ve karşılanabilecek beklentiler olmaktan oldukça uzak görünüyor. Ancak bu durum uzun erimli bir savaşa dönüşür mü? Bunu zaman gösterecek.

ABD’nin İran’a saldırması bölgesel ve ardından küresel bir savaşa dönüşme potansiyelini taşıyor.  ABD’nin  bu durumu göze  alarak bombalamaya girişmesi saldırganlığını bir kez daha tescillemekten başka sonuç ortaya çıkarmaz. Aynı zamanda kendi çıkarları için dünyayı ateşe attığını da söyleyebiliriz. Önümüzdeki dönemde diplomasinin devam edeceğini  söylemek yanlış olmaz.