Yemen'den Afrika'ya uzanan nakliye krizi

Yemen'deki savaşın yeniden alevlenmesiyle birlikte, bu savaşın Afrika Boynuzu'nu da etkisi altına alma riski, küresel ticaret için yıkıcı senaryolar doğurabilir. Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimler zaten yeterince ciddi ve ek bir deniz krizi bundan daha kötü bir zamanda ortaya çıkamazdı.

Prag'daki Charles Üniversitesi araştırmacısı Ronan Wordsworth, Husi güçlerinin Yemen'in Bab el-Mandeb Boğazı'ndaki stratejik bir konum olan Perim Adası'nı ele geçirdiğini , bu arada Suudi Arabistan ve isyancılar arasında ateş alışverişinin tırmandığını belirtiyor .

Bu çatışmalar, Wordsworth'ün de belirttiği gibi, çeşitli Afrika ülkelerinin kendi sorunlarıyla boğuştuğu, çatışmalarla dolu bir bölge olan Kızıldeniz'in karşısındaki Cibuti yakınlarındaki gemi trafiğini tehdit ediyor.

Houthilerin Perim'i uzun süre kontrol altında tutması, grubun denizcilik faaliyetlerini daha da aksatma kapasitesini artırabilir; ancak adayı kontrol etmek, boğazın tamamını kontrol etmek anlamına gelmez.

Bu durumun etkileri Yemen'in çok ötesine uzanıyor. Afrika Boynuzu zaten tehlikeli derecede istikrarsız durumda; Etiyopya ve Eritre birbirleriyle çatışıyor; Sudan iç savaşla harap olmuş durumda; bölgesel ve büyük güçler ise nüfuz için yarışıyor.

Yakın zamanda yazdığım gibi , Etiyopya-Eritre çatışması Mısır ve Körfez ülkelerini de içine çekebilir; böylece bu bölgesel anlaşmazlıklar, Nil hidropolitikası ve Kızıldeniz rekabeti birbirine bağlanabilir. Yemen'deki son gelişmeler bu senaryoyu daha da endişe verici hale getiriyor.

Dış İlişkiler Konseyi'nden Michelle Gavin de benzer şekilde, Washington'ın "karmaşık sinyaller" gönderdiği ve bölgesel istikrarsızlığın yayıldığı Kızıldeniz'in her iki yakasında da "iç içe geçmiş çatışmalar" riskine karşı uyarıda bulundu . Gavin'in asıl vurgusu, bu krizlerin ayrı ayrı yönetilemeyeceğidir.

Hatırlanacağı üzere, bu bölgenin militarizasyonu mevcut gerilimin çok öncesine dayanmaktadır. Örneğin, Birleşik Arap Emirlikleri 2016 yılında Eritre'de askeri varlık kurmuş ve Somaliland ile Yemen'in Sokotra Adası'nda stratejik çıkarlar peşinde koşmuştur . Cibuti ise çeşitli yabancı askeri tesislere ev sahipliği yapmaktadır . İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında 2020 yılında imzalanan normalleşme anlaşması bu rekabete yeni bir boyut katmıştır .

Durum belki de akademisyenler Barry Buzan ve Ole Waever'in "Bölgesel Güvenlik Kompleksi Teorisi" aracılığıyla tanımladığı şeye benziyor: Basitçe söylemek gerekirse, komşu ülkelerin güvenlik sorunları o kadar iç içe geçiyor ki, bir ülkedeki gelişmeler diğerlerini etkiliyor.

Böylece Kızıldeniz, Orta Doğu ve Afrika çatışmaları arasında bir tür arayüz görevi görmeye başlıyor ve sonuçları şimdiden görülebiliyor. RFI'nin yakın zamanda yayınladığı bir raporda da vurgulandığı gibi, Husi savaşı İsrail ve Türkiye'yi de Afrika Boynuzu'ndaki rekabet oyununa daha fazla dahil edebilir.

Bu arada, Etiyopya'nın güvenilir deniz erişimi arayışı ve Eritre'nin stratejik konumu, Afrika kıyılarını özellikle savunmasız hale getiriyor. Buna ek olarak, tırmanan Yemen savaşı da Suudi askeri gücünün sınırlarını ortaya koyuyor.

Chatham House uzmanları Sanam Vakil ve Farea Al-Muslimi, Körfez ülkelerinin koordineli bir yaklaşıma ve güvenilir bir Yemen siyasi çözümüne ihtiyaç duyacağını savunuyorlar ; bu arada, bunun hiç de kolay bir iş olmadığını da belirtiyorlar. Her halükarda, tek başına bir başka askeri harekatın altta yatan çatışmayı çözmesi olası görünmüyor.

Washington'ın buradaki rolü biraz incelenmeyi hak ediyor. Acı gerçek şu ki, ardı ardına gelen ABD yönetimleri İsrail'in askeri harekatlarını ve saldırgan bölgesel emellerini mümkün kıldı ve böylece Gazze'den Yemen ve İran'a uzanan daha geniş çaplı gerilimin artmasına katkıda bulundu.

Trump'ın Tahran'a karşı çatışmacı yaklaşımı durumu daha da kötüleştirdi. Bu nedenle Husilerin operasyonlarını giderek İsrail ve Amerikalı destekçilerine karşı daha geniş bir mücadelenin parçası olarak göstermeleri şaşırtıcı değil. Açık olmak gerekirse, bu, uluslararası hukuk kapsamında ticari gemilere yönelik saldırıları meşrulaştırmak anlamına gelmez; mesele şu ki, siyasi bağlamlarını göz ardı etmek, en hafif tabirle, bir çözümü zorlaştırıyor.

Middle East Forum'da yazan Hüseyin Ebubekir Mansur, Husilerin Somali'deki El-Şebab ile işbirliğinin sınır ötesi bir silah, insansız hava aracı ve gözetleme ağı oluşturabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. İran'ın "vekâlet güçlerinin" artık "kendi vekâlet güçlerine" sahip olduğu uyarısı, bu tür "vekâlet güçlerinin" etkisini ve çatışmanın nasıl yeni bir Afrika boyutu kazanabileceğini gösteriyor.

Askeri ve insani boyutların yanı sıra, en büyük küresel tehlike nihayetinde ekonomik olabilir. Bab el-Mandeb Boğazı, Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne ve ötesinde Hint Okyanusu'na bağlayarak Süveyş Kanalı'na hayati bir geçit oluştururken, Hürmüz Boğazı da Basra Körfezi enerji ihracatı için hayati önem taşıyor.

Eş zamanlı karışıklıklar, nakliye şirketlerini rotalarını yeniden gözden geçirmeye ve sigorta maliyetlerini daha da artırmaya zorlayacak, bu da enerji, gıda ve sanayi mallarının tedarikini etkileyecektir.

Daha önce Hürmüz krizinin Hint Okyanusu'ndaki denizcilik rekabetini Malakka'ya kadar nasıl yeniden şekillendirebileceğinden bahsetmiştim . Karadeniz'in de askeri çatışmalardan etkilenmesiyle birlikte, Kızıldeniz'deki uzun süreli bir çıkmaz, birçok önemli ticaret koridorunda aksamalara yol açacaktır.

Bir nevi domino etkisi yaratacak bu durum, özellikle ithalata bağımlı gelişmekte olan ülkeler için yıkıcı olabilir. Önemli bir deniz geçiş noktasının daha savaş alanına dönüşmesi, küresel denizcilik, enerji piyasaları ve gıda tedarik zincirlerinde zincirleme bir reaksiyonu tetikleyebilir.

Dünya ekonomisi, Washington'ın kendi politikalarının körüklediği çatışmaları kontrol altına alamamasının bedelini ödemek zorunda kalabilir.