
Çin, Cumhurbaşkanı Xi Jinping'in ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i 19 Kasım'da Shenzhen'de, APEC liderler toplantısı çerçevesinde, " tarihi " olarak nitelendirilen üçlü bir zirveye ev sahipliği yapacağını doğruladı .
Çin Dışişleri Bakanlığı'na göre, üç lider dünya barışının korunması ve büyük güçler arasında stratejik istikrarın sağlanması konularında derinlemesine görüş alışverişinde bulunacaklar . Shenzhen'in önemi, üç liderin üzerinde anlaşacakları konulardan ziyade, bu toplantının varlığının uluslararası güç yapısının değişen yönleri hakkında bize anlattıklarında yatmaktadır.
Soğuk Savaş sırasında ABD ve Sovyetler Birliği iki ana güç merkeziydi. 1991'den sonra Washington, uluslararası sistemin tartışmasız merkezi haline geldi. Şimdi ise Amerikan Başkanı, Rus liderle birlikte Xi Jinping'in ev sahipliğinde gerçekleşecek bir toplantı için Çin'e gidiyor.
Bu durum, diplomatik merkeziliğin yeniden dağılımını göstermektedir: Amerika son derece güçlü olmaya devam ediyor, ancak artık diplomatik gündemi tek taraflı olarak dikte edemiyor. Sonuçta, en büyük güç yoğunluğuna sahip olmak ve uluslararası sistemi kendi tercihlerine göre organize edebilme yeteneği iki farklı şeydir.
Daha önce (İran hakkında yorum yaparken ) savunduğum gibi , soru Amerika'nın "çöküşe" doğru gidip gitmediği değil, ortaya çıkan çok kutuplu ortama uyum sağlayıp sağlayamayacağıdır. Amerikan gücünün paradoksu, Amerika Birleşik Devletleri'nin neredeyse her yere müdahale edebilecek kadar güçlü kalması, ancak muazzam askeri, mali ve teknolojik yeteneklerini sürdürülebilir jeopolitik sonuçlara dönüştürmekte giderek daha fazla zorlanmasıdır.
Washington, birbiriyle örtüşen çeşitli zorluklarla karşı karşıya: İran savaşının bölgesel istikrar, enerji piyasaları ve deniz güvenliği üzerindeki sonuçları; Doğu Avrupa'daki çatışma; Çin ile stratejik rekabet; ve uluslararası finansal ve ticari ilişkilerin çeşitlenmesi.
Tüm bu hedeflere aynı anda ulaşmak ve bunların önemli ekonomik ve stratejik maliyetlerini üstlenmek, emperyal aşırı yayılmanın klasik bir tezahürüdür. Tekrarlanan çatışmalar, yaptırımlar ve gümrük vergisi baskıları da ittifakları zorlamış ve alternatif ekonomik düzenlemeleri teşvik etmiştir; bu durum, BRICS içindeki dolarizasyondan uzaklaşma eğilimleri ve giderek daha bağlantısız hale gelen Küresel Güney'deki ülkelerin aradığı artan özerklik ile örneklendirilmektedir.
Rusya ve Çin özdeş aktörler değiller, ancak Batı finansal yapılarından bağımsızlık, tek taraflı yaptırımlara karşı direnç ve ABD'nin egemen olduğu uluslararası düzene karşı çıkma konularında çıkarları giderek daha fazla örtüşüyor.
Her halükarda, çok kutupluluk, birleşik bir Amerikan karşıtı bloğu gerektirmez.
Çin muazzam bir ekonomik, endüstriyel ve teknolojik ağırlığa sahipken, Rusya önemli bir askeri, nükleer, enerji ve jeopolitik nüfuza sahiptir. Amerika Birleşik Devletleri ise güçlü askeri, finansal, teknolojik ve ittifak yeteneklerine sahiptir. Bu farklı güç biçimleri, ortaya çıkan sistemi daha karmaşık hale getirmektedir.
Yaklaşan Shenzhen zirve toplantısı, her şeyden önce, Washington'ın kendi stratejik gündemlerine ve diplomatik alternatiflerine sahip diğer güç merkezleriyle giderek daha fazla müzakere etmesi gerektiğini göstermektedir.
Xi Jinping burada sadece bir katılımcı değil: ev sahibi olarak Çin, kendisini merkezi bir muhatap olarak sunma fırsatına sahip. Çinli analistler, toplantının etki alanlarını bölmekten ziyade stratejik iletişimi güçlendirmekle ilgili olduğunu ve çok kutupluluğa doğru eğilimle uyumlu olduğunu vurguladılar .
Yalta ile karşılaştırmalar kaçınılmaz ancak sınırlıdır . 1945'te üç ana Müttefik güç, orduları geniş toprakları işgal etmiş halde, bir dünya savaşının sonuna doğru bir araya geldi. Bugün, bu üç ülke ne birleşik ve muzaffer bir koalisyon ne de tek önemli güç merkezleridir. Hindistan , Brezilya , İran , Türkiye ve diğerlerinin kendi gündemleri vardır ve herhangi bir anlaşmanın pasif nesneleri olarak çerçevelendirilemezler.
Başka bir deyişle, ortaya çıkan çok merkezli düzen, birleşik etkileri ne kadar önemli olursa olsun, üç büyük gücün müzakeresiyle basitçe var edilemez.
Daha doğru bir yorum ise Shenzhen'in, dünyanın en büyük üç nükleer gücünün doğrudan iletişimin gerekliliğini kabul ettiği, ancak uluslararası sistemin nasıl organize edilmesi gerektiği konusunda mutlaka hemfikir olmadığı bir dünyayı temsil ediyor olabileceğidir.
Ukrayna meselesine gelince , Xi'nin bunu doğrudan üçlü bir gündem maddesi olarak ele almaya direndiği ve Avrupalıların Avrupa çapındaki bir çatışma hakkındaki tartışmalara dahil olması gerektiğini savunduğu bildiriliyor . Burada bir ironi var. Avrupa önemli ekonomik kaynaklara sahip olmasına rağmen, Amerikan askeri yeteneklerine büyük ölçüde bağımlı kalmaya devam ediyor.
Çok kutupluluk, mutlaka Amerika Birleşik Devletleri'ne karşı bir ittifak yoluyla ortaya çıkmıyor; aksine, giderek artan sayıda ülkenin Washington ile hizalanmayı ekonomik kalkınmaları, güvenlikleri veya uluslararası meşruiyetleri için vazgeçilmez görmemesiyle ortaya çıkıyor.
Amerika Birleşik Devletleri çökmüyor, ne de birinci sınıf bir güç olmaktan çıkıyor. Değişen şey, ezici maddi yeteneklerini siyasi sonuçlara dönüştürme ve uluslararası sistemi kendi tercihleri doğrultusunda organize etme yeteneğidir.
Bu anlamda Shenzhen, büyük olasılıkla yeni bir Yalta olarak değil, Soğuk Savaş sonrası tartışmasız Amerikan üstünlüğünün yerini çok daha karmaşık bir şeye bıraktığının bir başka göstergesi olarak hatırlanacaktır: Washington'ın bile uluslararası düzenin şartlarını diğerleriyle müzakere etmek zorunda olduğu bir dünya.

World Media Group (WMG) Haber Servisi
Dünya
Dünya
Dünya