Pandora'nın Kutusu Açıldı

Sızdırılan belgeler servetlerin nasıl gizlendiğini, vergiden nasıl kaçınıldığını ve bazı örneklerde de paranın nasıl aklandığını gösteriyor. 

13:16:29 | 2021-10-04

 

 

 

Pandora Belgeleri dünyanın en zengin ve güçlü kişileri arasında yer alan bir grup insanın servetlerini nasıl gizlediğini, vergiden nasıl kaçındıklarını ve bazı örneklerde de nasıl para akladıklarını gösteren yaklaşık 12 milyon sızdırılmış belgeden oluşuyor. 117 ülkede 600'den fazla gazeteci 14 farklı kaynaktan edinilen belgeleri aylarca inceledikten sonra bu hafta boyunca yayınlanacak haberleri derledi. Bugüne kadarki en büyük küresel araştırmacı gazetecilik çalışması, ABD'nin Başkenti Washington DC'de bulunan Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu'nun edindiği belgeler sayesinde gerçekleşti.

Kutudan Neelr Çıktı?

Pandora Belgeleri'nde 6,4 milyon doküman, 3 milyona yakın resim, 1,5 milyondan fazla e-posta ve neredeyse yarım milyon excel tablosu bulunuyor. Belgeler 90 ülkeden 330 politikacının da aralarında bulunduğu kişilerin off-shore şirketler aracılığıyla servetlerini sakladığını gösteriyor.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Global Financial Integrity'den (Küresel Finansal Dürüstlük) Lakshmi Kumar bu kişilerin "hortumladıkları paraları saklayabildiğini", bunu da genellikle anonim şirketler üzerinden yaptığını söylüyor.

OFF-SHORE Ne Demek?

Pandora Belgeleri genellikle para ve diğer varlıkları gizlemek için kullanılan, sınırlar ötesine yayılan karmaşık şirket ağlarını ifşa ediyor.

Örneğin bir kişi Birleşik Krallık'taki bir evi, başka bir ülkede kurduğu bir şirket üzerinden alabilir. Bu ülkelere off-shore deniyor.

Off-shore ülkeler veya bölgeler genellikle şirket kurmanın kolay olduğu, şirket sahiplerinin kimliğini ortaya çıkarmanın zor olduğu, kurumlar vergisinin düşük olduğu veya hiç bulunmadığı ülkeler oluyor.

Bu ülkelere vergi cenneti de deniyor.

Vergi cennetlerine dair net bir liste yok. Fakat en bilinenleri arasında Cayman Adaları ve Britanya Virjin adaları gibi Britanya Denizaşırı Toprakları ile İsviçre ve Singapur gibi ülkeler yer alıyor.

Vergi Cennetleri Yasal Boşlukları Kullanıyor

Yasal boşluklar insanların vergi cennetlerinde şirketler kurarak veya paralarını orada açtıkları hesaplara göndererek vergiden kaçınmalarına olanak sağlasa da bu davranış genellikle etik dışı görülüyor. Birleşik Krallık hükümeti vergiden kaçınmanın "yasalara harfiyen uyarken yasaların ruhunu ihlal etmek" anlamına geldiğini söylüyor. İnsanların paralarını ve varlıklarını başka ülkelerde tutmasının arkasında, saldırılardan veya istikrarsız hükümetlerden korunmak gibi meşru nedenler de olabiliyor. Gizli off-shore varlıklara sahip olmak illegal olmasa da, gizli şirketlerden oluşan karmaşık bir ağı kullanarak para transferleri yapmak yasa dışı yollardan elde edilen gelirleri gizlemenin en etkili yolu olarak görülüyor. Panama Belgeleri gibi sızıntıların ardından, vergiden kaçınmayı ve varlıkları gizlemeyi zorlaştıran düzenlemeler yapmaları için siyasetçilere yapılan çağrılarda bir artış yaşanmıştı. Fakat Pandora Belgeleri off-shore işlemlere karşı önlem alabilecek konumdaki kişilerin bir kısmının, yasalardaki açıklardan faydalanan kişiler olduğunu gösteriyor.

Vergi cennetleri sistem Dışı Para

Bunun için tek yapmanız gereken, mahremiyete önem veren ülkelerden birinde bir paravan şirket açmak. Bu şirketin ofisi veya çalışanı bulunmayacak, sadece kağıt üzerinde var olacaktır. Fakat bunun için para ödemek gerekiyor. Bu alanda uzmanlaşmış şirketler sizin adınıza paravan şirket kurup işletiyor. Bu firmalar kağıt üzerinde bir adres ve maaş alan bir direktör de göstererek şirketin arkasındaki gerçek sahiplerin tamamen gizlenmesini sağlıyor.

Vergi Cennetlerinde Ne Kadar Para Var?

Buna net bir yanıt vermek zor olsa da ICIJ'in tahminleri 5,6-32 trilyon dolar arası bir miktarda olduğu yönünde. Uluslararası Para Fonu (IMF) vergi cennetleri nedeniyle hükümetlerin yıllık vergi kaybının 600 milyar dolar olduğunu hesaplıyor. Lakshmi Kumar vergiden bu şekilde kaçınanların topluma zarar verdiğini söylüyor: "Servetin saklanabilmesi hayatınıza doğrudan etki eder. Çocuğunuzun eğitimi, sağlığa erişim veya barınma hakkınızı etkiler."

Birleşik Krallık ve Küresel Sistem Görmezden Geliyor

Birleşik Krallık yurt dışındaki anonim şirketlerin ülkeden mülk almasına izin vermekle eleştiriliyor. Hükümetin 2018'de hazırladığı bir yasa tasarısı, ülkedeki evlerin gerçek sahiplerinin açıklanmasını zorunlu kılıyordu.

Fakat tasarı hâlâ Parlamento'ya sunulmadı.

Konuyla ilgili 2019'da hazırlanan bir Parlamento raporu bu sistemin "illegal gelirlerini aklamak için mülk alan kişileri" ülkeye çektiği bulgusuna yer vermişti. Raporda soruşturmaların genellikle polisin, gerçek mülk sahiplerini ortaya çıkaramaması nedeniyle sekteye uğradığı aktarılmıştı. Hükümet kısa süre önce gayrimenkuller üzerinden para aklanması riskini orta seviyeden yüksek seviyeye çıkarmıştı. Hükümet daha fazla yasa ve denetimle para aklamanın üzerine gittiklerini, Parlamento gündemi elverdiğinde ülkede ev satın alan off-shore şirketlere dair bir liste hazırlanmasına yönelik yasa teklifi getireceklerini belirtiyor.

Sızdırılan Pandora Belgeleri'nde yaklaşık 12 milyon dosya ve belge bulunuyor. Bunlar arasında dünya liderleri, siyasetçiler ve milyarderlere dair belgeler de var. Söz konusu belgeler ABD'nin başkenti Washington DC'de bulunan Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu tarafından edinildi ve dünyanın en büyük küresel araştırmacı gazetecilik çalışmasının gerçekleştirilmesini sağladı. 117 ülkeden 600'den fazla gazeteci belgeler üzerinde çalıştı. Birleşik Krallık'taki araştırma BBC'nin araştırmacı gazetecilik programı Panorama ve Guardian gazetesi tarafından üstlenildi. Sızdırılan Pandora Belgeleri'nde 35 mevcut ve eski ülke lideri ile 300'den fazla kamu çalışanının off-shore şirketleri ve hesaplarına dair detaylar var.

Belgeler Ürdün Kralı Abdullah'ın Birleşik Krallık ve ABD'de 70 milyon sterlinlik mülk aldığını gösteriyor. Önümüzdeki günlerde genel seçimde yarışacak olan Çekya Başbakanı Andrej Babis'in de Fransa'nın güneyinde 12 milyon sterlinlik iki villayı bir off-shore yatırım şirketi üzerinden alışını deklare etmediğini gösteriyor. Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafından 117 ülkede 650 gazeteciyle birlikte incelenen Pandora Belgeleri, ICIJ'in bugüne kadarki en büyük araştırması oldu. ICIJ son yedi yılda Panama Belgeleri, Paradise Belgeleri, LuxLeaks ve FinCen Belgeleri'ni de inceleyerek kamuoyuyla paylaşmıştı. BBC'nin araştırmacı gazetecilik programı Panorama ve Guardian gazetesinin de aralarında bulunduğu çok sayıda kurum Panama, Belize, Kıbrıs, Birleşik Arap Emirlikleri, Britanya Virjin Adaları, Singapur ve İsviçre'nin de dahil olduğu ülke ve bölgelerden 14 finansal hizmet şirketine ait 12 milyon dokümanı inceledi.

Bunlar arasında 6,4 milyon belge, 2,9 milyon görsel, 1,2 milyon e-posta ve 467 bin excel tablosu bulunuyor.

Belgelerde adı geçen kişilerden bazıları kendi ülkelerinde halihazırda yolsuzluk, para aklama ve vergiden kaçınma gibi suçlamalarla karşı karşıyaydı. Birleşik Krallık açısından belgelerin en önemli sonuçlarından biri ünlü ve zengin kişilerin ülkede ev almak için şirket kurma yoluna gittiklerini göstermesi oldu. Belgeler, ülkede gayrimenkul alımı yapan 95 bin civarı off-shore şirketin arkasındaki bazı gerçek kişileri de ortaya çıkarttı.

Hükümet daha önce off-shore şirketler üzerinden alınan evlerin sahiplerinin yer alacağı bir liste hazırlamaya söz vermiş fakat bunu hayata geçirmemişti.

Ülkede ev alan bazı kişilerin para aklama faaliyetlerini sakladıklarına dair endişeler bulunuyor. Kendi ülkelerini adeta yağmalamakla suçlanan Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ve ailesi bunlara bir örnek. Araştırma sonucunda Aliyevler ve yakınlarındaki kişilerin Birleşik Krallık'ta 400 milyon sterlinden fazla mülk alımına dahil olduğu ortaya çıktı.

Aliyevlerin Londra'daki gayrimenkullerinden birini 31 milyon sterlin kâr ile Kraliçe 2. Elizabeth'in gayrimenkul imparatorluğu olarak tanımlanabilecek, Birleşik Krallık Hazinesi tarafından yönetilen Crown Estate şirketine satmış olması da hükümetin başını ağrıtabilir.

Belgelerde yer alan ticari işlemlerin çoğu yasalara uygun işlemler.

Fakat ICIJ'den Fergus Shiel "Vergiden kaçınmak veya şüpheli gelirleri saklamak için off-shore şirketlerin nasıl kullanıldığını gösteren bu kadar büyük bir sızıntı daha önce olmamıştı" diyor ve ekliyor: "Bu off-shore hesapları ve tröstleri kullanarak diğer ülkelerde yüz milyonlarca dolarlık mülk alıyorlar. Kendi vatandaşlarının zararına, kendi ailelerini zenginleştirmek için yapılan işlemler bunlar." ICIJ bu belgelerin "Pandora'nın kutusunu açacağını" düşündüğü için belgelere bu ismi verdi.

Ürdün Kralı'nın malikaneleri

Belgeler Ürdün Kralı Abdullah'ın Birleşik Krallık ve ABD'de, off-shore şirketleri kullanarak gizlice 70 milyon sterlinden daha fazla mülk alımı yaptığını gösteriyor. Kral Abdullah'ın 1999'de göreve başladıktan sonra Britanya Virjin Adaları ve diğer vergi cennetlerindeki off-shore şirketler üzerinden 15 mülk aldığı görülüyor. Bunlar arasında ABD'nin California eyaletindeki Malibu'da, 50 milyon sterlin değerinde okyanus manzaralı üç ev, Birleşik Krallık'ta da Londra ve Ascot'ta mülkler bulunuyor. Ülkesinde otoriter bir rejim kurmakla suçlanan Kral Abdullah'ın vergi artışları ve kemer sıkma politikaları son yıllarda protestolara yol açmıştı. Kral Abdullah'ın avukatları ise bütün bu mülklerin kişisel servetiyle alındığını, bu servetin Ürdünlüler için projelere de harcandığını söylüyor. Avukatlar üst düzey kişilerin güvenlik ve gizlilik gibi gerekçelerle off-shore şirketler üzerinden alım yapmasının sıradan bir durum olduğunu belirtiyor.

Diğer liderlere dair Pandora Belgeleri'nde yer alan bilgilerden bazıları şöyle:

Kenya Devlet Başkanı Uhuru Kenyatta ve ailesinden altı kişi bir dizi off-shore şirket ağına sahip. Bu kişilerin 11 şirketle ilişkisi var ve şirketlerden birinin varlığı 30 milyon dolar. Pakistan Başbakanı İmran Han'ın yakın çevresinden kişiler, milyonlarca dolarlık varlığı bulunan şirketler ve tröstlerin gizli sahibi. Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Anastasiadis'in kurduğu bir hukuk şirketi, bir dizi off-shore şirketin gerçek sahibi olan, yolsuzlukla suçlanan bir Rus politikacıyı gizlemek için sahte sahipler sağladı. Şirket bu suçlamayı reddediyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Vladimir Zelenski gizli bir off-shore şirketindeki hisselerini 2019'daki seçimi kazanmadan kısa süre önce transfer etmiş. Eski bir bankacı olan Ekvador Devlet Başkanı Guillermo, yakın akrabalarına düzenli ödeme yapan bir Panama vakfının yerine ABD'nin Güney Dakota eyaletindeki bir tröste ödeme yaptırmaya başlamış.

Londra'da 33 milyon sterlinlik mülk sahibi oğlan

Azerbaycan'ın yönetimindeki Aliyev ailesi hakkındaki belgeler de off-shore şirketleri kullanarak gizlice Birleşik Krallık'ta mülk aldıklarını gösteriyor. Kafkas ülkesinde yıllardır yolsuzluklarla suçlanan ailenin 17 mülk aldığını ve bunlar arasında 11 yaşındaki oğulları Haydar Aliyev için alınan Londra merkezindeki Mayfair'da bulunan 33 milyon sterlinlik bir ofis olduğu da belgelerde yer alıyor. Bina 2009'da İlham Aliyev'in bir aile dostunun sahip olduğu bir paravan şirket tarafından alınmış ve bir ay sonra da Haydar Aliyev'e devredilmiş. Aynı muhitte aileye ait bir diğer ofis binası ise 2018'de Crown Estate'e 66 milyon sterline satılmış. Crown Estate alım sırasında yasanın gerektirdiği prosedürleri yerine getirdiklerini fakat konuyu tekrar incelemeye aldıklarını söylüyor. Birleşik Krallık hükümeti ise daha fazla yasa ve denetimle para aklamanın üzerine gittiklerini, Parlamento gündemi elverdiğinde ülkede ev satın alan off-shore şirketlere dair bir liste hazırlanmasına yönelik yasa teklifi getireceklerini belirtiyor. Sızdırılan Pandora Belgeleri'nde yaklaşık 12 milyon dosya ve belge bulunuyor. Bunlar arasında dünya liderleri, siyasetçiler ve milyarderlere dair belgeler de var.

Belgelerde AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ikamet ettiği Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ni inşa eden Rönesans Holding'in Başkanı Erman Ilıcak'ın iki denizaşırı şirketle bağları bulunduğu ve ikisinin de 2014 yılında annesi Ayşe Ilıcak adına kayıtlı olduğu bildiriliyor. Belgelerde ayrıca Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Hindistan, Brezilya ve başka ülkelerden 130 milyarderin hesaplarına ilişkin ayrıntılara da yer veriliyor.

Rönesans Holding'in vergi cenneti Britanya Virjin Adaları'na 210 milyon dolar aktardığı da ortaya çıktı.

Gizli mali bildirimlere göre aileye ait holdinglerden gelen servetin tutulduğu şirketlerden Covar Ticaret Ltd'nin ilk yılında temettüden 105,5 milyon dolar gelir elde ettiği ve bu paranın İsviçre'de bir hesabına yatırıldığı belirtiliyor.

Ancak belgelerde paranın bu hesapta fazla durmadığı ve gizli mali bildirime göre aynı yıl "olağanüstü harcamalar" adı altında 105,5 milyon doların tamamının bağışlandığı kaydediliyor.

Bildirimde bu bağışın kim ya da ne tarafından alındığına dair bilgi bulunmadığı aktarılıyor.

Söz konusu belgeler ABD'nin başkenti Washington DC'de bulunan Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu tarafından edinildi ve dünyanın en büyük küresel araştırmacı gazetecilik çalışmasının gerçekleştirilmesini sağladı. 117 ülkeden 600'den fazla gazeteci belgeler üzerinde çalıştı. Birleşik Krallık'taki araştırma BBC'nin araştırmacı gazetecilik programı Panorama ve Guardian gazetesi tarafından üstlenildi.

Belgelerdeki diğer bazı önemli isimler ise şu şekilde:

Lübnan Başbakanı Necip Mikati, Birleşik Arap Emirlikleri Başbakanı Muhammed bin Reşit al Maktum, Karadağ Cumhurbaşkanı Milo Djukanoviç, Şili Cumhurbaşkanı Sebastian Pinera ve eski İngiltere Başbakanı Tony Blair belgelerde adı geçen diğer bazı siyasiler.

Belgelerin sosyal medyadaki yansımalarını görmek için #PandoraPapers ve #PandoraBelgeleri etiketlerine bakabilirsiniz.

World Media Group (WMG) Haber Servisi

 

 

 




ETİKET :   pandora-papers-yayinlandi

Tümü